ਪੰਜਾਬ, ਦੇਸ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ

ਇਸ ਹਫਤੇ ਤਿੰਨ ਅਹਿਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਭਾਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਕ ਦੇ ਆਵਾਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪੋ-ਆਪਣਾ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪੁਣ-ਛਾਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। Continue reading

ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ

-ਜਤਿੰਦਰ ਪਨੂੰ
ਲੰਘੀ ਵੀਹ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੀ ਬਰਸੀ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਆਏ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਰ ਭਾਰੂ ਸੀ ਕਿ ਸੰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਦੋਂ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਫਿੱਟ ਹੈ। ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਬੰਦੇ ਅੱਗੇ ਬਿਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Continue reading

ਬਾਦਲੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖ ਖਫ਼ਾ ਕਿਉਂ?

ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਧਰ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਦੇਸੀਂ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖ ਔਖੇ ਸਨ। Continue reading

ਇਉਂ ਹੋਈ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ

ਅਫ਼ਸਾਨਾ-ਏ-ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ-3
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਕ ਦਾ ਬੜਾ ਕੁਝ ਲੀਹੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਿਰਾਲੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਹਰਮਹਿੰਦਰ ਚਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਲੰਬੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ‘ Continue reading

ਵੱਡੀ ਸੱਧਰ

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਵੱਡੀ ਸੱਧਰ’ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਧੂੜਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਜਿੰਨੀ ਸਾਧਾਰਨ ਤੇ ਸਹਿਜ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਉਤਨੇ ਹੀ ਡੂੰਘੇ ਤੇ ਵਸੀਹ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ ਵੀ ਬੰਦਾ ਉਥੇ ਦਾ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Continue reading

ਸਚਾ ਅਰਜੁ ਸਚੀ ਅਰਦਾਸਿ-2

ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਕੈਨੇਡਾ
ਪਿਛਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ‘ਅਰਦਾਸ’ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹੁਕਮ’ ਨੂੰ ਬੁੱਝ ਕੇ ਹੀ ‘ਹੁਕਮੀ’ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼ਬਦ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਹੁਕਮਿ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। Continue reading

ਮਾਸੀ ਯਾਨਿ ਮਾਂ…ਸੀ?

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਕਰੀਬੀ ਨਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਸੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਨਿੱਘਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਮਾਸੀ ਜਿਹੀ ਹੀ ਘਣੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇੜਤਾ ਮਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਨਾਨਕੇ ਤੇ ਮਸੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ ਜਿਹੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਮਾਨਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। Continue reading

ਘਾਰ ਜੁੱਲੋ ਨਾ

‘ਘਾਰ ਜੁੱਲੋ ਨਾ’ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਘਰ ਬਾਰੇ ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਅਣਲਿਖੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਜ ਇਹ ਅਣਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਭਰੀ ਪਈ ਸਿਕ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋਈਆਂ ਲੱਭ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ ਗੱਲੀਂ-ਬਾਤੀਂ ਅਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪਲ ਪਲ ਦੂਣ-ਸਵਾਈ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। Continue reading

ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਨੂੰ ਫਖਰ ਹੈ ਆਪਣੇ ਦੇਬੀ ਉਤੇ

ਐਸ਼ ਅਸ਼ੋਕ ਭੌਰਾ

ਲੱਕੜੀਆਂ ਤਾਂ ਚਲੋ ਘੁਣ ਖਾ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਪੱਥਰ ਵੀ ਪੋਲੇ ਤੇ ਵਿਚੋਂ ਖੋਖਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੜ੍ਹ ਆਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਤੇ ਸੋਕਾ; ਕਿਤੇ ਬਰਫ਼ ਪੈ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਕਿ ਕਈ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸੋਚਦੇ ਨੇ, ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਜੀਅ ਦਾ ਕੀ ਨਾਂ ਰੱਖੀਏ, ਤੇ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਕੁੱਖ ‘ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਣਾ ਦੇ ਮਾਂæææਲਾ ਦੇ ਭਾਗ ਇਹਨੂੰ ਵੀ। Continue reading

ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਡਾæ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪਾਏ ਨਿਵੇਕਲ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਉਚਤਮ ਭਾਸ਼ਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਵ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਰਵ ਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਹੀ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। Continue reading