ਸ਼ਬਦ ਝਰੋਖਾ

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਹੱਥ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮੁਖ ਅੰਗ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁਖੀ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇਹ ਉਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹਸਾਸ ਕਵੀ ਸੁਖਪਾਲ ਦੇ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਰਥ ਲਏ ਹੋਣ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ, ਚੁਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਖਿਸਕਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਜੋ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹੈ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਬਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ, ਵਕਤ, ਕਾਲ, ਵੇਲਾ, ਚਿਰ, ਟਾਈਮ ਆਦਿ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਬੜੀ ਸਿਧੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹਲਕੀ ਵੀ ਕਿ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਚੁੱਕਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਗੱਲ ਇਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਹਲਕਾ/ਹਲਕੀ ਸ਼ਬਦ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਮੰਡਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਤੁਛ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਹੀਣ ਵਸਤੂ, ਵਿਸ਼ਾ, ਵਿਚਾਰ ਹਲਕੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ‘ਝੀਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਟੇਟ’ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ 65000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਛੱਪੜਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਤਕ ਸਰਸ਼ਾਰ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਸੀ ਕਿਹੜਾ ਪਿਛੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ! ਦੇਸੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਾ ਫੱਗਣ ਗਿਆ ਕਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਫਲਗੁਨੀ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਵੀ ਸਮਝੋ ਇਹ ਆਖਰੀ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਕਾਇਨਾਤ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੁੜ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਉਹੀ ਮੌਸਮ ਦੁਹਰਾਏਗੀ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਹੁਕਮ ਅਰਬੀ ਅਸਲੇ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਤਪੋਤ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਦੂਰ ਦੇਸੋਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਤਨਜ਼ੀਆ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਕਈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਮਾਲੀਖੌਲੀਆ’ ਸ਼ਬਦ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਲਗੇਗਾ। ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਘੋਰ ਵਿਸ਼ਾਦ, ਉਦਾਸੀ, ਢਹਿੰਦੀਆਂ ਕਲਾਂ, ਮਾਂਦਗੀ, ਦਿਲਗੀਰੀ ਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ-ਕੈਨੇਡਾ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਸਾਰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਧਰ ਪਟਰੌਲ ਨੂੰ ਗੈਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਟਰੌਲ ਪੰਪ ਨੂੰ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੈਸ ਇਕ ਉਡਣਸ਼ੀਲ, ਰੰਗਹੀਣ, ਰੂਪਹੀਣ, ਫੈਲਵਾਂ ਤੇ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਮ ਮਿਸਾਲ ਰਸੋਈ-ਗੈਸ ਹੈ। Continue reading →

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸੌ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। Continue reading →