ਵੰਨ ਸੁਵੰਨ

ਮਾਂ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਨਿਕਰਮਾ ਹਾਂ

ਡਾæ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਦੇਸਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਇਕ ਬਾਪ ਦਾ ਦੁੱਖ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਦੇਸ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋਣ ਲਈ ਕੀ ਕੁਝ ਜਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਬਾਪ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ ਪਲਦੇ ਹਨ Continue reading

ਹਨੇਰਾ ਚੀਰਦੀ ਇਬਾਰਤ: ਜੰਗ, ਜਸ਼ਨ ਤੇ ਜੁਗਨੂੰ

ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ
ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੰਬੋਜ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਤਰਾਜ਼ੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ‘ਹਾਂਦਰੂ’ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਹੀ ਝੁਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਜੰਗ, ਜਸ਼ਨ ਤੇ ਜੁਗਨੂੰ’ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੀ ਧੌਂਸ ਜਮਾਉਣ ਲਈ ਛੇੜੇ ‘ਜੰਗ’ ਦੀ ਨਾਕਾਰਤਾਮਕ ਸ਼ੈਲੀ, ਤਬਾਹਕੁਨ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਘਸਮੈਲੀ ਛਵੀ ‘ਤੇ ‘ਜਸ਼ਨ’ ਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ-ਭਰਪੂਰ ਰੰਗ ਅਤੇ ‘ਜੁਗਨੂੰ’ ਦਾ ਸਾਕਾਰਾਤਮਕ ਚਾਨਣ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਹੀ ਜੰਗ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਲਈ ਲੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕੰਬੋਜ-ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਰਥ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Continue reading

ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ

ਡਾæ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ*
ਫੋਨ: 91-98144-70175
ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੋਚ ਦਾ ਗਿਆਨਮਈ ਤਰਕ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ, ਵਿਚਾਰਮਈ ਤਰਕ ਦਾ ਠੋਸ ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ। ਵਿਚਾਰ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਹੈ। Continue reading

ਬੇਬੇ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ

ਬੀਬੀ ਕਿਰਪਾਲ ਕੌਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਬੇਬੇ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ’ ਵਿਚ ਉਸ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ-ਬੁੱਝਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਕਸਰ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੁੱਲ ਤਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਬੇਹੱਦ ਭਿਅੰਕਰ ਹੋ ਕੇ ਟੱਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਏ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੰਭਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਆਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। Continue reading

ਫੱਕਰਾਂ ਦੀ ਹੂਕ

ਡਾæ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੂਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿਚ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਣ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤ ਨੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਜਿਉਣ-ਜੋਗਾ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। Continue reading

ਰੱਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੇ

‘ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼’ ਦੇ ਪਾਠਕ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਉਘੀ ਲਿਖਾਰੀ ਕਾਨਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜਾਦੂਗਰ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਹਰ ਲਿਖਤ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਪਿੜ ਮੋਕਲਾ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਰੱਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੇ’ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਖ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। Continue reading

ਕਿੱਸਾ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਦੀ ‘ਆਸ਼ਕੀ’ ਦਾ

ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਖੂਬ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ ਪੜ੍ਹਨ-ਗੁੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਲਿਖਾਰੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਜੋੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਦੇ ਉਡਾਰੂ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਆਸ਼ਕੀ ਬਾਰੇ ਨਿੱਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਛੇੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। Continue reading

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੀ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ‘ਬਲੂ ਵੇਲ੍ਹ’

ਕੰਵਲ ਭੱਟੀ
ਫੋਨ: 91-97801-00348
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਠੰਢੀ ਪੌਣ ਦਾ ਬੁੱਲਾ ਵੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਚਹਿ-ਚਹਿਚਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਪਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਵੱਖਰਾ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤ, ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਲੰਘਦੀ ਠੰਢੀ ਪੌਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਿ-ਚਹਾਟ, ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਨਿੱਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਮਨਮੋਹਕ ਧੁਨਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸਰੂਰ ਭਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ, Continue reading

ਟੁੱਟੇ ਪੱਤੇ ਜਿਹੀ ਓਕਾਤ

ਡਾæ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਝੜ ਵਿਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪਰਦੇਸੀਂ ਜਾ ਵੱਸੇ ਹਮਵਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀ ਅਉਧ ਹੰਢਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੋਚ-ਮਸਤਕ ਵਿਚ ਹਉਕੇ ਉਗਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਸਾਹ-ਤਲੀ ‘ਤੇ ਸਿਸਕੀਆਂ ਦਾ ਆਵਾਗੌਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਏ। Continue reading

ਚਿੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ…

ਬੀਬੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ
ਪਿਛਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਲ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਲਾਈਡ ਡੋਰ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਣੇ ਪਾਈਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੈਂ ਲਿਖਦੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਚਿੜੀਆਂ ਚੋਗਾ ਚੁਗਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਆਹ ਕੀ! ਅਜੇ ਮੈਂ ਕਲਮ ਫੜੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਾਹਰ ਦਾਣੇ ਚੁਗਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਫੁਰਰ ਕਰ ਕੇ ਉਡ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਝਟ ਪਟ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਬਾਜ ਚਿੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜ਼ਾਲਿਮ ਪੰਜਿਆਂ ਵਿਚ ਦਬੋਚੀ ਉਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਿੜੀ ਦੀ ਚੂੰ ਚੂੰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਈ ਪਰ ਮੈਂ ਉਥੇ ਦੀ ਉਥੇ ਹੀ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਖੜੀ ਵੇਖਦੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ। Continue reading