ਵੰਨ ਸੁਵੰਨ

ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੁਰ ਗਈ ਮਾਂ

ਡਾæ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਡਾæ ਭੰਡਾਲ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖਲਾਅ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। Continue reading

ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਿੰਡ

ਹੀਰ, ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਮਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪਿਆਰ-ਕਥਾ ਤਾਂ ਪਰੋਈ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਖ ਸੂਫੀ ਅਮਰਜੀਤ ਨੇ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸੂਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। Continue reading

ਸੰਤਾਲੀ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਦਾ ਬਿਆਨ

ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜੰਮੇ-ਪਲੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਸਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਬਲਰਾਜ ਖੰਨਾ (ਜਨਮ 1940) ਦਾ ਯੂਰਪੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਮਾਣ-ਤਾਣ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੌਲ ਕਲੀ ਅਤੇ ਜੋਨ ਮੀਰੋ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਮੇਚਿਆ ਹੈ। ਬੁਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਕਲਮ ਵੀ ਖੂਬ ਵਾਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। Continue reading

ਕੋਠੀ ਲੱਗੀ ਇੱਕ ਬਿਰਧ ਮਾਈ ਦਾ ਕਿੱਸਾ

ਚੰਗੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪਰਦੇਸੀਂ ਜਾ ਵੱਸਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਦਰ ਖੁਲ੍ਹਣਾ ਵੀ। ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਜਿਹੇ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਮੱਲਾਂ ਵੀ ਬਥੇਰੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਪਿਛਲੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਦੇਸ ਇਕ ਅਜੀਬ ਕੁੜਿੱਕੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਨਾ ਉਹ ਏਧਰਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਉਧਰਲੇ। ਇਹੋ ਜੀਵਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰæ ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ Ḕਕੋਠੀ ਲੱਗਣਾḔ ਕਿਹਾ ਹੈ। Continue reading

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ

ਉਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਰਜ਼ੰਦ ਡਾਕਟਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਪੋਕੀ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਸਾਫ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ ਬੜੀ ਰੂਹ ਲਾ ਕੇ ਉਲੀਕੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਮਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ। Continue reading

ਪੰਜ ਬਿਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜਨ ਦਾ ਦਰਦ

ਕੰਵਲ ਭੱਟੀ
ਪਿੰਡ ਬੂਥਗੜ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਫੋਨ: 91-97801-00348
ਘਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀ ਮੋਟਰ ‘ਤੇ ਪੰਜ ਰੁੱਖ ਗੂੜ੍ਹੀ ਛਾਂ ਦੇ ਹਾਮੀਦਾਰ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਮੋਟਰ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਣਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਚਾਅ ਤੇ ਹੁਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਣਾ। ਤਿੰਨ ਰੁੱਖ ਪਹੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਨ ਤੇ ਦੋ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੋ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਜਿਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਜਾਣਾ, ਪੰਜ ਕੁ ਮਿੰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਜਰੂਰ ਖੜ੍ਹਨਾ। Continue reading

ਹੈਪੀ ਫਾਦਰ’ਜ਼ ਡੇਅ

ਬੀਬੀ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ
ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸੁਣਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਬਾਪੂ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਵਾਂਗ ਬਾਪੂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿਚ ਬਾਪ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਅ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਪੰਡ ਬਾਪੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਹਰ ਜੀਅ ਬਾਪੂ ਰੂਪੀ ਛੱਤ ਥੱਲੇ ਸੁਖ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਦਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਿਰ ਦਾ ਭਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। Continue reading

‘ਸੁੱਚੇ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਠੀ’ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰਜੰਟ ਵਿਰਕ

ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਸਲ
ਫੋਨ: 91-98146-07737
ਕਈ ਬੰਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਮ Ḕਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਨਾਂ ਚਮਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। Continue reading

ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੀ ਰਾਏ

ਕੀਰਤ ਕਾਸ਼ਣੀ
ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਬਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਾਵਲ ‘ਦਿ ਮਿਨਿਸਟਰੀ ਆਫ ਅਟਮੋਸਟ ਹੈਪੀਨੈੱਸ’ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਛਿੜ ਪਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ 20 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ‘ਦਿ ਗੌਡ ਆਫ ਸਮਾਲ ਥਿੰਗਜ਼’ 1997 ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਕਾਰੀ ‘ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਸਟਾਰ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। Continue reading

ਕੋਠੀ ਲੱਗੇ ਐਨ ਆਰ ਆਈ ਬਜ਼ੁਰਗ (ਭਾਗ ਦੂਜਾ)

ਚੰਗੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪਰਦੇਸੀਂ ਜਾ ਵੱਸਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਦਰ ਖੁਲ੍ਹਣਾ ਵੀ। ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਜਿਹੇ ਵਿਕਸਿਤ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਮੱਲਾਂ ਵੀ ਬਥੇਰੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਪਿਛਲੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਦੇਸ ਇਕ ਅਜੀਬ ਕੁੜਿੱਕੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਨਾ ਉਹ ਏਧਰਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਉਧਰਲੇ। Continue reading