ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ

ਮਾਲਦੀਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਝਟਕਾ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਭਾਰਤੀ ਲਕਸ਼ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਮਾਲਦੀਵ। 400 ਮੀਲ ਲੰਮੇ ਤੇ 80 ਮੀਲ ਚੌੜੇ ਸੈਂਕੜੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਾਲੇ ਵੀ ਬੱਕਰੇ ਦੇ ਪੱਟ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਮੀਲ ਲੰਮਾ ਤੇ ਪੌਣਾ ਮੀਲ ਚੌੜਾ ਟਾਪੂ ਹੀ ਹੈ। ਮਾਲੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਸੋਂ ਚਾਰ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਡੇਢ ਸੌ ਕਾਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਉਤੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਫੇਰੇ-ਤੋਰੇ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। Continue reading

ਦੁਖਦੀ ਰਗ ਤੇ ਧੁਖਦਾ ਸੀਨਾ: ਸੱਤਪਾਲ ਗੌਤਮ

ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰੋ.)
ਫੋਨ: 91-94175-18384
1986-87 ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੱਚਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮੈਂ ਡਾ. ਸੱਚਰ ਦਾ ਪੁੱਜ ਕੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਾਂ; ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭਗਤ ਹੀ ਸਾਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ। Continue reading

ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਡੋਲਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਝੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ Ḕਧੁੱਪ ਦੀ ਮਹਿਫਿਲḔ ਸਦਾ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਖੂਬ ਜੰਮੀ। ਸਥਾਨ ਨਵਯੁਗ ਫਾਰਮ, ਮਹਿਰੌਲੀ, ਦਿੱਲੀ; ਸਮਾਂ ਧੁੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਦਿਨ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਐਤਵਾਰ, 28 ਜਨਵਰੀ। ਕੌਣ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਦੱਸਣ ਲੱਗੀਏ ਤਾਂ ਵਰਕੇ ਭਰ ਜਾਣ। ਹਾਂ, ਡਾ. ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਮਹਿਫਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੈਰੂਪ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। Continue reading

ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਸੁਰਜਣ ਜ਼ੀਰਵੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
‘ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ’ ਤੇ ‘ਲੋਕ ਯੁਗ’ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਸੁਰਜਣ ਜ਼ੀਰਵੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪੀਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਹੈ। 89 ਸਾਲਾ ਸੁਰਜਣ ਜ਼ੀਰਵੀ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਸਦਕਾ ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੂਹ-ਏ-ਰਵਾਂ ਹੈ। Continue reading

ਹੂਕੜਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਮੰਥਨ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ Ḕਹੂਕੜਾਂ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੇ ਐਵੈਰਨੈਸ ਮਿਸ਼ਨḔ ਦੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਪਰ ਲਿਖਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਪਿਆ ਏ? ਆਪਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। Continue reading

ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਵਾਲਾ 2018

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਨਵੀਓਂ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਵਰਗੀ, ‘ਨਾ ਰੱਬ ਤੀਰਥਾਂ, ਨਾ ਰੱਬ ਮੱਕੇ’ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੈਕੂਲਰ। ਸਜਦੇ ਭੁਲਾਵਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚ ਭਿੱਜੀ ਤੇ ਨਾਬਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦੀਆਂ ‘ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਾਕ ਪਵਿਤਰ ਨਾਂ ‘ਕਸੁੰਭੜਾ।’ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾਤ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਆਹਟ ਵੀ: Continue reading

ਦੋ ਨਿੱਘੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
2017 ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਪਤਵੰਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ ਹੈ। 24 ਦਸੰਬਰ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ ਤੇ 25 ਦਸੰਬਰ ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤੇਈਵੀਂ ਬਰਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ 1978-79 ਵਿਚ ਪਈ। ਉਹ ਸਦਾ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਤੇ ਉਨਤ ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਕੁੱਕੂ ਭਾਈ ਹਿਰਨਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹੁਲ ਭਾਈ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਰਹੇ ਹਨ। Continue reading

‘ਤੋਤਾ, ਘੋੜਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖ’

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਨਾਂ ‘ਤੋਤਾ, ਘੋੜਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖ’ ਵਲਾਇਤ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਂ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛਪਵਾਉਂਦਿਆਂ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਵਾਦਤ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਰ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਤਕਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਕੇਵਲ ‘ਦੀ ਪੈਰਟ, ਦੀ ਹਾਰਸ ਐਂਡ ਦੀ ਮੈਨ’ (ਠਹe ਫਅਰਰੋਟ, ਟਹe ਹੋਰਸe & ਟਹe ਮਅਨ) ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। Continue reading

1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਹੋਏ ਮਿਲਟਰੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੇ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵੀæ ਐਸ਼ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਤੇ ਜਨਰਲ ਜੇæ ਐਸ਼ ਚੀਮਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਜਰਨੈਲ ਹਨ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਦੋ ਬਣੇ। ਇੱਕ, ਪਹਿਲੀ ਦਸੰਬਰ 1964 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 356 ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, 1965 ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਅਯੂਬ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਪੱਖਪਾਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਾਈਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਭੈਣ ਫਾਤਿਮਾ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬੇਚੈਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। Continue reading

ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਵਿਗਾਸ

ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆਨ ਆਸ਼ਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਛਾਪਿਆ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸਾਬਤ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਵਿਸਮਾਦ: ਤੀਸਰਾ ਬਦਲ’ ਪਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਹਰਿਸਿਮਰਨ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਹਨ। 1156 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸਮਾਦ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਗਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਮਾਰਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੋਮਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। Continue reading