ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਬਿਆਨਿਆ ਸ਼ਿਵ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਹਾਲ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ’ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਘਰ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੁਰਲੱਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਜਨਤਕ ਗਈਆਂ। Continue reading

ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ: ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਆਮਦ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਸਰਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ‘ਚ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾੜੇ ਵਤੀਰੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਖੱਜਲ-ਖੁਆਰ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹੋਟਲਾਂ ‘ਚ ਕਮਰੇ ਕਿਰਾਏ ਉਤੇ ਲੈਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ‘ਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ, ਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਣੇ ਵਰਾਂਡਿਆਂ, ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਘੰਟਾ ਘਰ ਪਲਾਜ਼ਾ ਦੇ ਉਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠ ਰਾਤ ਕੱਟਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। Continue reading

ਬੀਂਡੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਰਿੰਦਰ ਦੀ ਯਾਦ ਸਤਾਉਂਦੀ ਹੈ

ਅਮੋਲਕ ਸਿੰਘ ਜੰਮੂ
ਹੁਣ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਜਦੋਂ ਬੀਂਡੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ ਦੀ ਯਾਦ ਮੈਨੂੰ ਇਕਦਮ ਸਤਾਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੀਂਡੇ ਇਕ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਚੁਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਨਰਿੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੀਂਡਿਆਂ ਦੇ ਇੰਜ ਗੂੰਜਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਤੇਸਿਧ ਨਿਕਲ ਤੁਰਦੇ, “ਯਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਂਡਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕੰਮ ਚੁਕਿਆ ਪਿਐ।” ਮੈਂ ਅਗੋਂ ਕਹਿਣਾ, ਇਹ ਭਲਾ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ, “ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਵੀਂ ਹੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰੁਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਭਲਾ ਬੀਂਡੇ ਕਿਥੋਂ ਬੋਲਣਗੇ?” Continue reading

ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ: ਅੰਤਰਝਾਤ ਦੀ ਲੋੜ

ਨਿਰਾਲੇ ਤੇ ਨਿਆਰੇ ਸ਼ਖਸ ਨਰਿੰਦਰ ਭੁੱਲਰ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਤੇਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿਚ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟੀ ਦਾਬੇ ਬਾਰੇ ਜਿਹੜਾ ਖਦਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਵਿਕਰਾਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੀਡੀਆ ਉਤੇ ਕਾਠੀ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੀਡੀਆ ਉਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਸ ਕਦਰ ਭਾਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਹ ਹੀ ਸੂਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। Continue reading

ਸਿਆਸੀ ਲੋੜ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮੁੱਦੇ

-ਜਤਿੰਦਰ ਪਨੂੰ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ ਲਾਏ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਧ ਜਾਣਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਗੇੜਾ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਊਟੀ ਦਾ ਖਾਤਾ ਭਰਨ ਲਈ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਲਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਗੇੜੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਉਹ ਫਸਲਾਂ ਤੇ ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਗਿਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਸੂਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੀæਏæ ਬਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹ ਵਿਚ ਫਸੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, Continue reading

ਕਾਕਿਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ

ਮਾਰੀ ਸੱਟ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ‘ਤੇ, ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਫਾਕਿਆਂ ਨੇ।
ਲੋਕ ਰਾਜ ਤੋਂ ਤੋੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇਣਾ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੇ ਡਾਕਿਆਂ ਨੇ।
ਸਹਿਮ ਪਾਇਆ ਐ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਯਾਰੋ, ਛੋਕਰ-ਖੇਲ੍ਹ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਝਾਕਿਆਂ ਨੇ।
ਵਿਗੜੇ ਪੁੱਤ ਸਿਆਸਤੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ, ਕਦੇ ਫੜ੍ਹੇ ਨਾ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨਾਕਿਆਂ ਨੇ।
ਮੁੰਡਾ ‘ਆਪਣਾ’ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਸੱਤਾ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹਾਂ ਠਾਕਿਆਂ ਨੇ।
ਸਿਆਸੀ ਦਲਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ, ਪਾਇਆ ਗੰਦ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਾਕਿਆਂ ਨੇ!

ਹੱਕਦਾਰ

ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਮਗਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਕ ਸਮਰੱਥ ਅਫਸਾਨਾਨਿਗਾਰ ਹੈ। ਇਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਦੋਂ ਉਭਰਿਆ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ Ḕਰੰਨ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਘੋੜਾḔ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੁੱਜਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਖਾਸ ਕਰ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੱਟਾਂ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਵਿਰਕ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। Continue reading

ਹਾਥੀਚੱਕ ਦੇ ਫੱਟੇ

ਬਲਜੀਤ ਬਾਸੀ
ਹਾਥੀਚੱਕ ਇਕ ਕੰਡਿਆਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੂਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਡੰਡਲ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੋਡੀਆਂ ਦਾ ਗੋਲ ਮਟੋਲ ਗੁੱਛਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪੋਹਲੀ ਵਾਂਗ ਕੰਡਿਆਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਡੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੂਟਾ ਵਧ ਕੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕੱਦ ਜਿੰਨਾ ਉਚਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੋਡੀਆਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਸਬਜ਼ੀ ਜਾਂ ਸਲਾਦ ਵਜੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ, ਬੀ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਟ ਅਤੇ ਕਰੂਰੇ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮੁਫੀਦ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। Continue reading

ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਖੇਡਣ ਲਈ ਦੌੜ ਹੋਈ ਤੇਜ਼

ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਰੂਸ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫੁਟਬਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਾਸਤੇ ਭਿੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਮੁਲਕ ਐਂਟਰੀ ਮਾਰ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸ਼ਰਤੀਆ ਟਿਕਟ ਹਾਸਿਲ ਕਰੇਗਾ, ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਪ੍ਰੋæ ਸੁਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ। Continue reading

ਸਿਸਕਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਗਾਥਾ

ਡਾæ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਕਾਰਕਰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਸੀ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੇ ਬੜਾ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਏ। ਕਦੇ ਮਿਲਦੀ ਏ ਮਾਂਵਾਂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮਿਲਦਾ ਏ ਬਾਪ ਵਰਗੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਥਾਪੜਾ।” Continue reading